|
| Giao dịch cơ sở dữ liệu là gì? |
Cơ sở dữ liệu nổi tiếng với khả năng xử lý hàng triệu yêu cầu đồng thời mỗi giây. Trong nhiều trường hợp, những yêu cầu này tác động đến cùng một mục dữ liệu. Ví dụ, bạn đang cố mua một suất trò chơi giới hạn số lượng trên một trang thương mại điện tử. Giả sử hàng trăm người khác cũng bỏ trò chơi đó vào giỏ hàng và bấm thanh toán gần như cùng lúc. Lúc này, số lượng tồn kho còn lại phải được tính chính xác tuyệt đối, không thừa cũng không thiếu một đơn vị nào. Đây chính là bài toán mà giao dịch cơ sở dữ liệu sinh ra để giải quyết.
Giao dịch cơ sở dữ liệu là gì?
Nói ngắn gọn, một giao dịch cơ sở dữ liệu (database transaction) là một chuỗi nhiều thao tác được thực hiện trên cơ sở dữ liệu, và tất cả được xử lý như một đơn vị công việc logic duy nhất: diễn ra toàn bộ hoặc không hề xảy ra. Nói cách khác, không bao giờ có chuyện chỉ thực hiện một nửa thao tác rồi lưu kết quả nửa vời đó.
Khi một giao dịch đang chạy, trạng thái cơ sở dữ liệu có thể tạm thời không nhất quán. Nhưng khi giao dịch được cam kết (commit) hoặc kết thúc, mọi thay đổi mới thật sự được áp dụng.
Để dễ hình dung, hãy dùng ví dụ kinh điển: chuyển tiền giữa Tài khoản A và Tài khoản B. Giả sử bạn muốn chuyển 5 đô la từ Tài khoản A sang Tài khoản B. Hành động này có thể chia thành các thao tác đơn giản sau:
- Tạo một bản ghi cho việc chuyển 5 đô la từ Tài khoản A sang Tài khoản B. Đây thường được gọi là điểm bắt đầu của một giao dịch.
- Đọc số dư của Tài khoản A.
- Trừ 5 đô la khỏi số dư của Tài khoản A.
- Đọc số dư của Tài khoản B.
- Cộng 5 đô la vào số dư của Tài khoản B.
Bây giờ, nếu cơ sở dữ liệu chạy toàn bộ chuỗi thao tác trên như một đơn vị nguyên tử (atomic) duy nhất, và hệ thống bị lỗi giữa chừng do mất điện, giao dịch sẽ bị hoàn tác, đưa cơ sở dữ liệu về đúng trạng thái ban đầu (trước khi tiền bị trừ khỏi Tài khoản A). Thuật ngữ hoàn tác (rollback) dùng để chỉ quá trình đảo ngược mọi thay đổi mà giao dịch đã thực hiện, còn cam kết (commit) là thuật ngữ chỉ việc chốt thay đổi vĩnh viễn do giao dịch tạo ra.
Giao dịch cơ sở dữ liệu hoạt động như thế nào?
Trước khi đi vào cách hoạt động, hãy xem lý do vì sao giao dịch lại cần thiết ngay từ đầu.
- Lỗi hệ thống là chuyện không thể tránh khỏi (mất điện, crash tiến trình, mạng đứt...). Trong những trường hợp này, giao dịch đảm bảo kết quả đáng tin cậy và nhất quán: trạng thái cơ sở dữ liệu chỉ phản ánh các thay đổi đã được cam kết trước thời điểm lỗi, còn giao dịch đang dang dở tại thời điểm lỗi sẽ bị hoàn tác sạch sẽ.
- Khi nhiều request đồng thời tác động lên cùng một dữ liệu, giao dịch phải cách ly các request khỏi nhau để tránh xung đột, tránh việc request này ghi đè lên kết quả nửa vời của request kia.
Trong vòng đời của mình, một giao dịch trải qua nhiều trạng thái. Đây thường là các trạng thái giao dịch phổ biến:
- Hoạt động (Active): trạng thái đầu tiên khi giao dịch thực thi. Giao dịch ở trạng thái này miễn là các lệnh đọc hoặc ghi của nó vẫn đang chạy.
- Cam kết một phần (Partially committed): các thao tác đã thực thi xong, nhưng cơ sở dữ liệu chưa ghi thay đổi xuống đĩa. Dữ liệu lúc này còn nằm trong bộ nhớ đệm, chưa được flush xuống đĩa.
- Cam kết (Committed): mọi thay đổi của giao dịch đã được lưu vĩnh viễn trong cơ sở dữ liệu. Từ điểm này trở đi, giao dịch không thể bị hoàn tác nữa.
- Thất bại (Failed): nếu giao dịch gặp lỗi hoặc bị hủy khi đang ở trạng thái hoạt động hoặc cam kết một phần, nó chuyển sang trạng thái thất bại.
- Kết thúc (Terminated): trạng thái cuối cùng, sau khi giao dịch đã được cam kết hoặc hủy bỏ. Đây là điểm khép lại vòng đời của giao dịch.
Các thuộc tính ACID là gì và tại sao chúng quan trọng?
Trong các cơ sở dữ liệu quan hệ, giao dịch phải đảm bảo nguyên tử, nhất quán, cô lập và bền vững. Bốn thuộc tính này thường được viết tắt là ACID (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability). ACID đảm bảo một giao dịch được xử lý đáng tin cậy. Phần này sẽ đi qua ý nghĩa từng thuộc tính đối với ứng dụng của bạn.
Tính nguyên tử (Atomicity)
Tính nguyên tử trong một giao dịch nghĩa là "tất cả hoặc không gì cả". Khi một giao dịch được cam kết, cơ sở dữ liệu sẽ hoàn tất toàn bộ giao dịch thành công, hoặc hoàn tác nó để đưa cơ sở dữ liệu về đúng trạng thái ban đầu. Ví dụ, trong một ứng dụng đặt vé trực tuyến, một lượt đặt vé có thể gồm hai hành động riêng biệt tạo thành một giao dịch: giữ chỗ cho khách hàng và trừ tiền thanh toán. Giao dịch đảm bảo rằng khi việc đặt vé hoàn tất, cả hai hành động này dù độc lập vẫn xảy ra trong cùng một giao dịch. Nếu một trong hai thất bại, toàn bộ giao dịch bị hoàn tác và chỗ ngồi được giải phóng lại cho người khác.
Tính nhất quán (Consistency)
Một trong những lợi ích chính của giao dịch là duy trì tính toàn vẹn dữ liệu, bất kể giao dịch thành công hay thất bại. Giao dịch chỉ được phép thay đổi dữ liệu theo cách mà cơ sở dữ liệu cho phép, nhờ đó luôn giữ được một cái nhìn nhất quán về dữ liệu. Ví dụ, khi bạn gửi tiền vào ứng dụng ngân hàng, bạn muốn thấy kết quả của giao dịch được phản ánh ngay khi kiểm tra số dư, để chắc chắn tiền không bị mất. Với tính nhất quán giao dịch được đảm bảo tốt, sẽ không bao giờ có chuyện tổng tiền trong ngân hàng bị thừa hoặc thiếu so với thực tế.
Khi một giao dịch được cam kết, mọi thao tác đọc-ghi tiếp theo, dù được xử lý bởi bản sao (replica) nào, đều đọc được toàn bộ dữ liệu mà giao dịch trước đó đã ghi. Tuy nhiên, với các cơ sở dữ liệu lớn có nhiều bản sao đặt ở các vị trí địa lý khác nhau, phần lớn hệ thống SQL và NoSQL không thể đảm bảo tính nhất quán tuyệt đối giữa tất cả các bản sao cùng lúc. Thay vào đó, chúng chấp nhận các bản sao có thể tạm thời khác nhau (gọi là nhất quán cuối cùng - eventual consistency), và kết quả đọc có thể khác nhau tùy vào bản sao mà truy vấn được gửi tới.
Tính cô lập (Isolation)
Khi nhiều giao dịch chạy đồng thời, mỗi giao dịch cần được giữ độc lập, không ảnh hưởng tới các giao dịch khác đang chạy song song. Ở hầu hết hệ thống cơ sở dữ liệu, thứ tự thực thi của các giao dịch không được biết trước. Thay vào đó, các giao dịch chạy song song và một số dạng khóa cơ sở dữ liệu được dùng để đảm bảo kết quả của một giao dịch không làm sai lệch kết quả của giao dịch khác. Các cơ sở dữ liệu thường cung cấp nhiều mức cô lập (isolation level) khác nhau để bạn cân đối giữa mức độ toàn vẹn và hiệu năng.
Tính bền vững (Durability)
Tính bền vững nghĩa là một giao dịch đã cam kết thành công sẽ tồn tại vĩnh viễn, kể cả khi mất điện hay hệ thống crash ngay sau đó. Để làm được điều này, mỗi giao dịch thành công sẽ có một mục ghi được thêm vào nhật ký giao dịch (transaction log) của cơ sở dữ liệu trước khi được xác nhận là đã cam kết.
Tóm tắt
- Giao dịch cơ sở dữ liệu gộp nhiều thao tác thành một đơn vị "tất cả hoặc không gì cả".
- Giao dịch trải qua các trạng thái: Active, Partially committed, Committed, Failed, Terminated.
- ACID (nguyên tử, nhất quán, cô lập, bền vững) là bốn thuộc tính đảm bảo giao dịch đáng tin cậy.
- Isolation có nhiều mức độ khác nhau, chọn sai mức có thể vẫn dính lỗi đọc dù đang dùng transaction.
Từ vựng Tiếng Anh mới
Supply - Cung cấp
verb - uk /səˈplaɪ/ us /səˈplaɪ/
Eg.: Electrical power is supplied by underground cables.
Accurately - Chính xác
adverb - uk /ˈæk.jə.rət.li/ us /ˈæk.jɚ.ət.li/
Eg.: Electrical power is supplied by underground cables.
Inevitable - Không thể tránh khỏi
adjective - uk /ɪˈnev.ɪ.tə.bəl/ us /ˌɪnˈev.ə.t̬ə.bəl/
Eg.: System failures are inevitable.
Simultaneously - Đồng thời
adverb - uk /ˌsɪm.əlˈteɪ.ni.əs.li/ us /ˌsaɪ.məlˈteɪ.ni.əs.li/
Eg.: Two children answered the teacher's question simultaneously.
- Kai