Bạn có để ý trình duyệt hay bật cảnh báo đỏ "Not secure" khi bạn ghé một trang dùng http:// không? Đó không phải dọa suông. Tôi sẽ cho bạn xem chính xác một yêu cầu HTTP trông như thế nào khi bị "nghe lén", và vì sao thêm mỗi chữ S vào cuối lại thay đổi mọi thứ.
HTTP và HTTPS khác nhau ở đâu?
Nói ngắn gọn: HTTPS chính là HTTP cộng thêm mã hóa (encryption) và xác thực (authentication). Cả hai dùng chung một giao thức truyền dữ liệu, HTTPS chỉ bọc thêm một lớp TLS (Transport Layer Security, tên cũ là SSL) để mã hóa nội dung và ký điện tử (digitally sign) cho các yêu cầu, phản hồi. Kết quả là HTTPS an toàn hơn hẳn HTTP. Về mặt nhận diện, trang dùng HTTP có http:// trong URL, còn trang dùng HTTPS có https://.
HTTP là gì?
HTTP là viết tắt của Giao thức truyền siêu văn bản (HyperText Transfer Protocol), một tập quy tắc quy định cách trình bày và trao đổi thông tin qua mạng. Gần như mọi thứ bạn thấy trên web, từ nội dung trang cho tới các lệnh gọi API, đều đi qua giao thức này. Trong mô hình OSI, HTTP nằm ở lớp 7 (lớp ứng dụng - application layer).
Có hai loại thông điệp HTTP chính: yêu cầu (request) và phản hồi (response).
Một yêu cầu và phản hồi HTTP trông như thế nào?
Yêu cầu HTTP được trình duyệt tạo ra mỗi khi bạn tương tác với một trang web. Bạn click vào một liên kết, trình duyệt lập tức gửi đi một loạt yêu cầu "HTTP GET" để lấy nội dung cần hiển thị. Ví dụ, bạn tìm "HTTP là gì?" trên Google, thấy bài này trong kết quả rồi bấm vào, trình duyệt của bạn sẽ gửi một chuỗi yêu cầu HTTP tới máy chủ để tải toàn bộ trang.
Những yêu cầu đó đi tới máy chủ gốc hoặc máy chủ proxy có bộ nhớ đệm (cache), và máy chủ trả lời bằng phản hồi HTTP. Về bản chất, yêu cầu HTTP chỉ là vài dòng văn bản thuần tuân theo cú pháp giao thức. Một yêu cầu GET đơn giản trông như sau (bạn có thể tự tái tạo bằng lệnh curl -v http://example.com/hello.txt):
GET /hello.txt HTTP/1.1
User-Agent: curl/7.63.0 libcurl/7.63.0 OpenSSL/1.1.1 zlib/1.2.11
Host: www.example.com
Accept-Language: en
Đoạn văn bản này do trình duyệt (hoặc curl) tạo ra và gửi thẳng qua Internet, y nguyên như bạn thấy ở trên. Vấn đề là bất kỳ ai theo dõi được đường truyền cũng đọc được nó dễ dàng, chỉ cần biết chút cú pháp HTTP cơ bản.
Đây là vấn đề nghiêm trọng khi người dùng gửi dữ liệu nhạy cảm qua web: mật khẩu, số thẻ tín dụng, hay bất kỳ thông tin nào nhập vào biểu mẫu. Với HTTP, tất cả đi dưới dạng văn bản gốc, ai chặn được là đọc được. (Khi bạn submit một biểu mẫu, trình duyệt sẽ gửi nó bằng yêu cầu HTTP POST thay vì GET.)
Máy chủ nhận yêu cầu rồi trả lời bằng một phản hồi HTTP, dạng tương tự:
HTTP/1.1 200 OK
Date: Wed, 30 Jan 2019 12:14:39 GMT
Server: Apache
Last-Modified: Mon, 28 Jan 2019 11:17:01 GMT
Accept-Ranges: bytes
Content-Length: 12
Vary: Accept-Encoding
Content-Type: text/plain
Hello World!
Nếu trang web dùng HTTP thay vì HTTPS, bất kỳ ai theo dõi phiên kết nối, từ quản trị viên Wi-Fi công cộng cho tới kẻ tấn công ngồi cùng quán cafe, đều đọc được toàn bộ yêu cầu và phản hồi này. Họ biết chính xác bạn đang gửi, nhận hay tìm kiếm thông tin gì.
HTTPS là gì?
Chữ S trong HTTPS là viết tắt của "secure" (bảo mật). HTTPS dùng TLS để mã hóa toàn bộ yêu cầu và phản hồi HTTP, nên thay vì thấy văn bản rõ ràng như trên, kẻ nghe lén chỉ thấy một chuỗi ký tự trông ngẫu nhiên.
Ví dụ, thay vì thấy yêu cầu GET như ở trên, kẻ tấn công sẽ thấy thế này:
t8Fw6T8UV81pQfyhDkhebbz7+oiwldr1j2gHBB3L3RFTRsQCpaSnSBZ78Vme+DpDVJPvZdZUZHpzbbcqmSW1+3xXGsERHg9YDmpYk0VVDiRvw1H5miNieJeJ/FNUjgH0BmVRWII6+T4MnDwmCMZUI/orxP3HGwYCSIvyzS3MpmmSe4iaWKCOHQ==
Đây là dữ liệu đã mã hóa: không đọc được nếu thiếu khóa giải mã, kể cả khi kẻ tấn công chặn được toàn bộ gói tin.
TLS/SSL mã hóa yêu cầu và phản hồi HTTP như thế nào?
TLS dùng mã hóa khóa công khai (public-key cryptography): mỗi máy chủ có một cặp khóa, khóa công khai (public key) và khóa riêng tư (private key). Khóa công khai được chia sẻ cho mọi trình duyệt kết nối tới, thông qua chứng chỉ TLS (nhiều người vẫn quen gọi là "chứng chỉ SSL") của máy chủ.
Khi trình duyệt mở kết nối tới máy chủ, cả hai bên thực hiện một bước gọi là bắt tay TLS (TLS handshake): dùng cặp khóa công khai, riêng tư để thống nhất một khóa mới chỉ dùng cho phiên này, gọi là khóa phiên (session key). Đây là bước gần như duy nhất dùng mã hóa bất đối xứng (asymmetric encryption), vì nó khá tốn tài nguyên tính toán. Sau khi có khóa phiên, toàn bộ dữ liệu HTTP thật sự được mã hóa bằng mã hóa đối xứng (symmetric encryption) với khóa phiên đó, nhanh hơn nhiều nên phù hợp để mã hóa lượng lớn dữ liệu qua lại suốt phiên làm việc.
Kết quả: bất kỳ ai nghe lén đường truyền sau bước bắt tay chỉ thấy chuỗi ký tự ngẫu nhiên, không phải văn bản thuần. (Đây là bức tranh đã đơn giản hóa; chi tiết đầy đủ của bắt tay và các bộ mã hóa được chuẩn hóa trong RFC 8446, dẫn ở mục nguồn tham khảo cuối bài.)
HTTPS xác thực máy chủ web như thế nào?
Xác thực (authentication) nghĩa là xác minh một bên có đúng là người họ tuyên bố hay không. Trong HTTP thuần, không có bước xác minh danh tính nào cả, mọi thứ dựa trên niềm tin. Không phải các kiến trúc sư thiết kế HTTP cố tình chọn tin tưởng mù quáng mọi máy chủ, mà đơn giản là ở thời điểm đó bảo mật chưa phải ưu tiên hàng đầu. Nhưng trên Internet hiện đại, thiếu xác thực là một lỗ hổng lớn.
Chứng chỉ TLS của máy chủ chứa khóa công khai và được một tổ chức phát hành chứng chỉ (certificate authority - CA) ký số xác nhận. Khi trình duyệt kết nối, máy chủ phải chứng minh mình đang nắm giữ khóa riêng tư khớp với khóa công khai trong chứng chỉ đó (thông qua chữ ký số trong lúc bắt tay). Vì chỉ chủ sở hữu hợp lệ mới giữ khóa riêng tư này, việc chứng minh được điều đó giúp xác nhận máy chủ đúng là máy chủ hợp pháp của tên miền, tương tự cách CMND/CCCD xác nhận danh tính một người.
Có xác thực giúp ngăn chặn hoặc gây khó khăn hơn nhiều cho một số kiểu tấn công, chẳng hạn:
- Tấn công trung gian trên đường truyền (on-path/man-in-the-middle attack): kẻ tấn công chen vào giữa để đọc hoặc sửa dữ liệu.
- Chiếm quyền điều khiển DNS (DNS hijacking): chuyển hướng người dùng sang máy chủ giả mạo bằng cách sửa kết quả phân giải tên miền.
- Chiếm quyền điều khiển BGP (BGP hijacking): định tuyến lại lưu lượng ở tầng mạng để đưa nạn nhân tới hạ tầng của kẻ tấn công.
- Giả mạo tên miền (domain spoofing): dựng một trang trông giống hệt trang thật để lừa người dùng.
Chứng chỉ được CA ký số, nên bất kỳ ai cũng có thể xác minh ngược lại rằng máy chủ thật sự sở hữu chứng chỉ hợp lệ do một bên thứ ba đáng tin cậy cấp, chứ không phải tự ký khống.
Tóm tắt
- HTTP gửi dữ liệu ở dạng văn bản gốc, ai chặn được đường truyền cũng đọc được.
- HTTPS = HTTP cộng TLS, thêm mã hóa và xác thực.
- TLS dùng khóa công khai, khóa riêng tư để thống nhất khóa phiên, rồi mã hóa dữ liệu bằng khóa phiên đó (mã hóa đối xứng) cho nhanh.
- Chứng chỉ TLS do CA ký số giúp xác thực máy chủ, chống lại on-path attack, DNS/BGP hijacking, domain spoofing.
- Ổ khóa HTTPS không đồng nghĩa "trang này đáng tin", nó chỉ đảm bảo kết nối được mã hóa và đúng tên miền.
Nguồn tham khảo
- Kai